Tahtalı Barajı ve Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi

Tahtalı Barajı, İzmir yüzeysel içme suyu kaynakları arasında su potansiyeli açısından ikinci büyük yapıdır. Baraj İzmir’in 40 kilometre güneyinde, Gümüldür’ün 5 kilometre doğusunda, Tahtalı deresinin üzerinde yer almaktadır. İnşaatı Devlet Su işleri tarafından yapılan Tahtalı Barajı 1996 yılında tamamlanmıştır. Baraj 27 Ağustos 1997 tarihinde İzmir’e su sağlamaya başlamıştır.


Tahtalı Barajı

 
Tahtalı Barajı

Tahtalı Barajı Teknik Özellikleri
Yağış havzası alanı: 546 kilometrekare
Yılda gelen ortalama potansiyel su miktarı: 153 milyon metreküp
Yılda barajdan çekilebilecek ortalama potansiyel su miktarı: 128 milyon metreküp
Barajın dere tabanından yüksekliği: 54,5 metre
Barajın temelden yüksekliği: 57,5 metre
Barajın tipi: Kil çekirdek + kesici hendekli kaya dolgu
Baraj yerinde dere tabanı yükseltisi (Talveg kotu): 8 metre
Baraj gövdesi kret yükseltisi: 62,5 metre
Baraj gölü minimum su yükseltisi: 31 metre
Baraj gölü normal su yükseltisi: 60,5 metre
Baraj gölü maksimum su yükseltisi: 60,5 metre
Barajın minimum su yükseltisinde göl hacmi: 19.600.000 metreküp
Barajın normal su yükseltisinde göl hacmi: 306.650.000 metreküp
Barajın maksimum su yükseltisinde göl hacmi: 306.650.000 metreküp
Baraj gölü aktif hacmi (Normal H. - Minimum H.): 287.050.000 metreküp

Su Alma Yapısı ve Pompa İstasyonu
Tahtalı Barajı’na su getiren Tahtalı deresinin Ege Denizi’ne doğal boşalımı Gümüldür yakınlarından gerçekleşmektedir. İzmir kentinin bu doğal boşalım noktasının tam tersi yönünde bulunması nedeniyle, içme suyunun, Tahtalı baraj gölünün uygun bir noktasından pompajla alınması gerekliliği doğmuştur. Bu nedenle, Tahtalı deresinin eski Dereboğazı vadisine girdiği noktada kule şeklinde bir su alma yapısı inşa edilmiş ve bu yapının içine pompa istasyonu kurulmuştur. Su alma yapısı, baraj gölünün 29, 36, 43 ve 50 metre yükseklikteki su seviyelerinden su alacak şekilde projelendirilmiştir. Böylece her koşulda oksijen açısından daha zengin ve bulanıklığı en düşük düzeyde olan baraj suyunun alınması sağlanmıştır. Pompa ile alınan su, 2 adet 1.600 milimetre çapında ve 580 metre uzunluktaki çelik boru ile 128,5 metre yüksekte bulunan denge kulesine basılmakta, buradan Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’ne iletilmektedir.

Su Alma Yapısı ve Pompa İstasyonu Özellikleri
Su alma yapısı tipi: Betonarme kule
Su alma yapısı çapı: 17 metre
Su alma yapısı yüksekliği: 35 metre
Pompa sayısı: 6 adet (4 sabit devirli, 2 değişken devirli)
Toplam pompa kapasitesi: 6.134 metreküp/saat
Motor gücü ve çalışma gerilimi: 2.500 kW -  6,3 kV
Motor devri: 990 devir/dakika
Terfi hattı tipi: Çelik boru
Terfi hattı adedi: 2 adet
Terfi hattı çapı: 1.600 milimetre
Terfi hattı uzunluğu: 580 metre
Su denge kulesi çapı: 6 metre
Su denge kulesi yüksekliği: 15 metre
Su denge kulesi hacmi: 400 metreküp


Tahtalı Barajı Su Alma Yapısı

Tahtalı Barajı Su Alma Yapısı İçindeki Pompa İstasyonu

Tahtalı pompa istasyonunda elektrik ve mekanik olarak tüm parametreler (yatak sıcaklıkları, sargı sıcaklıkları, yatak vibrasyonları, soğutma suyu sıcaklıkları, basınçları, vb.) kurulan mini SCADA sistemi aracılığıyla sürekli olarak izlenmektedir. Bu veriler telsiz iletişimi ile Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi'ndeki uzaktan kumanda ve izleme ünitesine iletilmektedir. Burada sisteme bağlı olarak çalışmaya imkan veren bir yazılım içeren PC ile kontrol edilmektedir. Ayrıca baraj su seviyesi ve barajdan pompalanan su miktarları da elektronik olarak ölçülmektedir.

Pompa istasyonunun 27,30 metre taban kotunda, toplam 6 adet dik monte edilmiş, çift emişli, salyangozu çift gözlü, split pompa kullanılmıştır. Bu pompalardan 4 adedi sabit hızlı, 2 adedi değişken hızlı pompalar olup 128,5 metre su sütunu yüksekliğe 1.534 litre/saniye basan pompaları tahrik eden sabit devirli motorlar 2.500 kW - 990 devir/dakika, 6,3 kV nominal değerlerde, 3 fazlı bilezikli asenkron tiptedir. Değişken devirli motorlarda farklı olan sadece 900-940 devir/dakika aralığında çalışmasıdır. Pompaların üzerinde yaklaşık 10 metre uzunluğunda ve 3 parçadan oluşan dikey şaftlar bulunmaktadır. Pompalar ve şaftlar, Samsun Makine Sanayi A.Ş. tarafından, pompaları tahrik eden motorlar ise Avusturya menşeli ELIN GmbH firması tarafından imal edilmiştir.

İletim Boru Hattı
Sakartepe’de bulunan su denge kulesinden başlayan 17.505 metre uzunluğundaki iletim boru hattı Tahtalı Barajı’ndan alınan suyu Görece’de bulunan Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’ne iletir. Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’nden çıkan arıtılmış su 14.730 metre uzunluğundaki iletim boru hattı ile Karabağlar’da bulunan su deposuna aktarılarak şehir içi dağıtım şebekesine verilir. Tahtalı Barajı ile Karabağlar su deposu arasındaki iletim boru hattının toplam uzunluğu 32.235 metredir. Boru hattı 2.200 milimetre çapında, 6 metreküp/saniye kapasitede, çelik kaplamalı ön gerilmeli betonarme boru tipindedir.

Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi
Menderes ilçesi, Görece Cumhuriyet Mahallesi’nin güneyinde yer alan Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi 520.000 metreküp/gün kapasiteye, 1.250 kVA kurulu güce sahip olup, Tahtalı baraj gölünden alınan suyun içme suyu standartlarına uygun olarak arıtılmasını sağlamaktadır. Arıtma tesisi; havalandırma, hızlı karıştırma, durultucular, hızlı kum filtreler, klorlama, çamur yoğunlaştırma ve susuzlaştırma, arıtılmış su tankı ve klor temas tankı ünitelerinden oluşmaktadır.

Arıtma Tesisi her biri 260.000 metreküp/gün kapasiteli olan 2 ayrı hattan oluşmaktadır. Barajdan pompa istasyonu vasıtasıyla gelen hamsu, giriş vanası ve giriş debi ölçerinden geçerek 750 metreküp hacmindeki dengeleme tankına gelmektedir. Dengeleme tankında taşkın savağı ve taşkın hattı girişi bulunmaktadır.


Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi


Havalandırma Ünitesi

Havalandırma, hamsuya oksijen kazandırmak, demir ve manganın oksitlenerek giderilmesini ve koku, tat yaratan unsurların uzaklaştırılmasını sağlamak için gerekli bir arıtma işlemidir. 4 basamaklı bir kaskat havalandırma sistemiyle atmosferik oksijen hamsuyun içinde çözünmektedir. Kaskat, hamsuyun oksijen içeriğini %60 doygunluğa getirmek için tasarlanmış olup özellikleri aşağıda verilmiştir.

Havalandırma Ünitesi Özellikleri
Tipi: Kaskat
Kaskat sayısı: 4 adet
Kaskat düşü yüksekliği: 42,5 santimetre
Savak tipi: Ayarlı sac savak
Ünite boyutları: 20,90 metre x 19,32 metre


Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi Havalandırma Kaskatları


Klorlama

Havalandırılmış suya, havalandırma ünitesinin hemen çıkışında kırılma noktası deneyinde elde edilen sonuçlara uygun olarak klor dozlaması (ön klorlama) yapılır. Ön klorlama, yapılarda ve çamur tabakasında gelişebilecek veya var olan mikroorganizmaları yok etmek, durultuculardaki çamurun yüzmesini engellemek, rengi azaltmak ve alg büyümesini engellemek için uygulanır.

Ön klorlama işleminin yanı sıra arıtılmış su şebekeye verilmeden önce dezenfeksiyon için son klorlamaya tabi tutulur. Bu işlemler için Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi'nde gaz klor kullanmakta olup klor binasında her biri 1 tonluk toplam 70 adet tank bulunmaktadır. Tank odasından gaz olarak sağlanan klor, klorinatörlerde (her biri 40 kilogram/saat kapasiteli olan 8 adet klor dozlama ekipmanı) dozajı ayarlanarak basınçlı suyun yarattığı vakum etkisiyle, enjektörler vasıtasıyla ön ve son klorlama noktalarına ulaştırılır.

Kimya Binası
İçme suyu arıtımında ve çamur susuzlaştırmada kullanılan tüm kimyasalların depolama tankları, hazırlama üniteleri ve dozaj sistemleri kimya binasında bulunmaktadır. Söz konusu kimyasalların dozlama noktalarına iletimini sağlayan borular, servis suyu hatları, yangın suyu hatları ve elektrik kablolarını içeren teknik galeriye bu bina içinden ulaşılmaktadır.

Kimyasal Dozlama ve Hızlı Karıştırma

Ön klorlanmış su, kimya ünitesindeki depolardan pompalanan ve optimum dozajı Jar Testi ile belirlenen koagülant madde (yumaklanma sağlayıcı) ile hızlı karıştırma ünitesinde karıştırılır ve yeterli bir süre sonra polielektrolit dozlanan bölümden geçerek durultuculara ulaşır. Aynı noktada gerektiğinde mangan giderimi için Potasyum Permanganat da dozlanabilmektedir.

Durultucular

Durultma işlemi, su kalitesini yükseltmek amacıyla koagülant maddeler ile karıştırılmış olan ve yeterli yumak büyüklüğüne gelmiş bulunan parçacıkların çökerek sudan uzaklaştırıldığı fizikokimyasal bir işlemdir. Her bir durultucuda iyi bir toplama işlemi için savaklar bulunmakta ve üstte biriken su, bu savaklar ile kanallara alınıp filtrelere doğru yol almaktadır.

Durultucu Ünitesi Özellikleri
Tipi: Pulsatör
Durultucu sayısı: 6 adet
Durultucu alanı: 1.253 metrekare/adet
Durultucu hacmi: 5.562 metreküp/adet
Durultucu derinliği: 4,45 metre
Durultucu kapasitesi: 1 metreküp/saniye


Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi Durultucu Havuzları

Filtre Ünitesi
Durulmuş su kanalları vasıtasıyla filtrelere ulaşan su, dağıtım yapıları ile her bir filtreye giriş yapar ve kum tabakası bulunan filtrelerden süzülür. Su filtrelerden geçerken, çok küçük tanecikler filtre kumlarının içinde tutulur ve filtrelenen suyun, klor temas tankında son klorlaması yapılır. Klor temas tankı çıkışında gerekli hallerde doygunluk indeksine uygun olarak kostik soda dozajı yapılarak pH ayarı gerçekleştirilir. Suyun arıtma işlemi bu noktadan sonra tamamlanmış olup şehrin ihtiyacına cevap verebilecek kapasitede olan temiz su, arıtılmış su haznelerine ulaşır. Arıtılmış su hazneleri çıkışı doğrudan isale hattına bağlı olduğundan, şehirdeki şebekenin ihtiyacı olan su haznelerden çekilmektedir.

Filtrelerde geri yıkama işlemi PLC (Programmable Logic Controller – Programlanabilir Mantıksal Denetleyici) kontrollü kumanda sistemi ile otomatik olarak yapılmakta olup geri yıkama suyu kum tutucudan geçerek geri yıkama suyu tutma tankına gelir. Geri yıkama suyu tutma tankında toplanan su, seviye kontrollü dalgıç pompalar vasıtasıyla sistemin başındaki dengeleme tankına döndürülerek geri kazanımı sağlanmakta, bu sayede sistemde su kaybı olmamaktadır.

Filtre Ünitesi Özellikleri
Tipi: Hızlı kum filtre
Havuz sayısı: 20 adet
Filtre alanı: 140 metrekare
Filtrasyon hızı: 7,9 metre/saat
Filtre yatağı malzemesi: Kum + çakıl
Filtre kum derinliği: 90 santimetre
Filtre çakıl derinliği: 5 santimetre
Çakıl boyutu: 4 - 8 milimetre
Kum boyutu: 0,9 - 1,0 milimetre
Filtre dren tipi: Nozul
Nozul sayısı: 55 adet/metrekare
Kontak tankı adedi: 2 adet
Kontak tankı hacmi: 3.600 metreküp/adet
Temiz su deposu hacmi: 21.600 metreküp

 
Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi Filtre Ünitesi

Filtre ünitesinde ayrıca geri yıkama suyu tutma tankı, geri yıkama suyu tankı, filtre geri yıkamasında kullanılan geri yıkama suyu pompaları, hava körükleri ve tüm sistemin su ihtiyacını sağlayan servis suyu ve yangın suyu sistemleri bulunmaktadır.

Çamur Susuzlaştırma Ünitesi
Çamur susuzlaştırma ünitesi; çamur transfer tankı, çamur yoğunlaştırıcılar, yoğunlaşmış çamur basma ünitesi ve filtre pres binasından oluşur. Durultucularda oluşan fazla çamur, kanallar vasıtasıyla çamur transfer ünitesine aktarılır. Buradan çamur yoğunlaştırıcılara transfer edilirken aynı zamanda polielektrolit de eklenir. Yoğunlaşan çamur, çamur yoğunlaştırıcıların altından yoğun çamur pompaları aracılığıyla alınır ve filtre pres binasındaki karıştırma tankına aktarılır. Karıştırma tankında çamura toz kireç eklenir. Kireçle karıştırılan çamur, yüksek basınç pompaları vasıtasıyla alınarak filtre preslere gönderilir. Filtre preslere ulaşan çamur, susuzlaştırılarak % 35 katı madde oranına sahip çamur keki haline getirilir ve kamyonlarla alınarak düzenli depolama alanlarına gönderilir.

Çamur Susuzlaştırma Ünitesi Özellikleri

Yoğunlaştırıcı Sayısı: 2 adet
Çapı: 12 metre
Hacmi: 300 metreküp

Filtre Pres Özellikleri
 Filtre Pres Sayısı: 2 adet
Filtre Pres Plaka Sayısı: 93 adet
Kapasitesi: 5 ton
Plaka Ebadı: 1.500 milimetre x 1.500 milimetre
Çamur keki kalınlığı: 30 milimetre

Tesisin İşletilmesi
Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’nin işletimi, bakımı ve onarımı İZSU personeli tarafından gerçekleştirilmektedir. Tesis 3'lü vardiya ile 24 saat çalışır durumdadır. Mekanik, elektrik, inşaat ekipleri ile bakım işlemleri periyodik olarak yapılmaktadır. Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’nden; Gaziemir, Karabağlar, Buca, Bozyaka, Hatay, Basın Sitesi, Yeşilyurt, Limontepe ve kentin güney aksında kalan diğer semtlerine su verilmektedir. Ayrıca ihtiyaç duyulması halinde İzmir kuzey bölgesine de arıtılmış su temin edebilecek sisteme sahiptir. SCADA projesi kapsamında tesise yerleştirilen donanımlar sayesinde Halkapınar İZSU Sular İşletmesi bünyesinde bulunan SCADA merkezinden, su kalitesi ve debi değerleri çevrimiçi olarak sürekli izlenmektedir.

Su Kalitesi
Tahtalı İçme Suyu Arıtma Tesisi’nden elde edilen arıtılmış suyun kalitesi Türk Standardı olan, TS 266’ya uygundur. Tesislerin işletimi sırasında, hamsudan, arıtılmış sudan ve tesis ünitelerinden her gün ve saatlik olarak su ve çamur numuneleri alınmakta ve tesis içindeki laboratuarda tahlil edilmektedir. Ayrıca giriş ve çıkış suyundan alınan numuneler İZSU Merkez Laboratuarında ve Sağlık Bakanlığı Hıfzısıhha Enstitüsü Laboratuarlarında ilgili yönetmelikler doğrultusunda analiz edilmektedir.