Dere Islahları

DERELER
Kent Merkezindeki Büyük Dereler



İzmir kent merkezinde körfezin iç ve orta körfez olarak adlandırılan bölümlerine dökülen  dere havzaları 20 ana grupta toplanarak yukarıdaki haritada gösterilmiştir. Bu dere havzalarındaki küçük boyutlu yan derelerin de dikkate alınmasıyla dere sayısı 33’e ulaşmaktadır. İzmir körfezine dökülen bu derelerin toplam havza alanı 726,6 km2, İzmir körfezine boşalttıkları toplam su miktarı yılda ortalama 182 milyon m3’tür.
Su potansiyeli açısından en büyük dere %16,8 paya sahip olan Manda çayıdır. Melez çayı % 16,5 pay ile Manda çayını izler. Bu iki dereyi Asarlık, Büyük Çiğli, Harmandalı ve AOSB kanalı derelerinin birlikte oluşturdukları dere havzası % 15,1 payla izler. Dördüncü en büyük dere havzası ise %10’lık su potansiyeli payı ile Arapderesi (Gökdere)’dir.

İzmir körfezinin çevresindeki büyük dereler ve Konak kentsel alanı


No

Dere Adı

Havza alanı km2

Su potansiyeli
milyon m3/yıl

Su potansiyeli
%

1

Sasalı Eski Gediz yatağı

53,5

8,29

4,6

2

Asarlık deresi

148,1

27,5

15,1

3

Büyük Çiğli deresi

4

Harmandalı deresi (Eski Gediz yatağı)

5

AOSB Kanalı deresi

6

Bostanlı deresi

36,5

9,68

5,3

7

Bayraklı Ilıca deresi

23,0

5,90

3,2

8

Turan bölgesi

7,3

1,67

0,9

9

Laka deresi

49,3

13,18

7,2

10

Bornova deresi (Homeros vadisi)

11

Manda çayı

107,5

30,59

16,8

12

Arap deresi (Gökdere)

50,2

18,16

10,0

13

Melez çayı

123,4

29,98

16,5

14

Konak kentsel alanı

10,3

1,84

1,0

15

Poligon deresi

11,7

2,48

1,4

16

Balçova deresi

10,5

2,31

1,3

17

Balçova Ilıca deresi

41,6

13,19

7,2

18

Narlıdere Ali Onbaşı deresi

21,7

6,89

3,8

19

Ege Ordu Komutanlığı Bölgesi

17,2

5,16

2,8

20

Yağ çayı

14,8

5,12

2,8

 

TOPLAM

726,6

181,94

100,0

İZSU Niçin Dereleri Islah Ediyor?
Kentsel veya kırsal alanlardaki derelerin, havzaları üzerine düşen yağışları çevrelerinde bulunan konut ve sanayi yerleşimlerine veya tarımsal tesislere zarar vermeden denize akıtabilmeleri için düzenlenmeleri gerekmektedir. Dereler de aynen yollar ve binalar gibi fonksiyonlarını yerine getirebilmeleri için yeterli genişlik ve alanlara ihtiyaç duyarlar. Bu genişliklerin derelere bırakılmadığı kesimlerde dereler yağışlara bağlı olarak sellere neden olurlar. Bu nedenle İZSU kendi görev alanı içindeki dereleri, problemli olanlara öncelik vererek ıslah etmektedir.
Derelerin ıslah edilmesinin başlıca nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Derelerin taşmasına ve sellere engel olmak.
  • Dere yataklarının makine ile temizlenmesini sağlamak için düzgün kesitler oluşturmak.
  • Dere yatağı içinde su akışını engelleyen bitki büyümesini kontrol etmek.
  • Dere havzasından erozyon nedeniyle gelen sürüntü malzemesinin dere yataklarını tıkamasını önlemek.
  • İhtiyaç duyulan yerlerde dere yatağı ve çevresinin rekreasyonel amaçlarla kullanımını sağlamak.

İZSU Dere Islahı Çalışmalarında Neler Yapıyor
Derelerin taşmasını ve çevresinde sellere neden olmasını önlemek amacıyla İZSU öncelikle dere kesitlerinin çok dar ve yetersiz olduğu yerlerde dere kesitlerini genişletmekte, bunun yerleşimler nedeniyle olanaklı olmadığı yerlerde derenin geçireceği su kapasitesini arttırmak amacıyla  yan duvar yükseltmeleri, tabanın beton kaplanması gibi diğer önlemleri almaktadır.



Çiğli KİPA arkasında ıslahı yapılmış olan AOSB Kanalı deresi

Dere havzalarından erozyon nedeniyle gelen sürüntü malzemelerinin dere içinde birikerek akış kesitlerini daraltmasını önlemek amacıyla, derelerin yukarı ve orta kesimlerinde sekiler(bentler) inşa edilmektedir. Birkaç metreden 10 metre yüksekliğe kadar ulaşabilen bu sekilerin arkasında sürüntü malzemeleri depolanmakta ve derelerin aşağı kesimlerinde birikmelerinin önüne geçilmektedir. Sekiler(bentler) aynı zamanda dere içindeki su akışını yavaşlatmakta ve taşkınların şiddetini düşürmektedir.



Çiğlide Maltepe deresi üzerinde ıslah sekisi

Dereler üzerinde bulunan yetersiz kesite sahip köprüler ya yeniden yapılmakta, ya da ek büz veya bakslar konularak akış kapasiteleri arttırılmaktadır. Akışı büyük ölçüde engelleyen yetersiz büzlü geçitler ise tümüyle kaldırılmaktadır. Ayrıca köprü geçişlerinde köprüye asılı olarak monte edilmiş elektrik kablosu, su borusu, kanalizasyon borusu ve diğer boru hatları kesiti daraltmayacak şekilde yeniden düzenlenmektedir.
Dere havzalarındaki erozyonu azaltmak için ağaçlandırma, teraslandırma, ay terasları, taş kordonlar vb. erozyon kontrol yöntemleri uygulanmaktadır. Bu çalışmalar Bostanlı deresi, Laka deresi ve Poligon deresinde yaygın olarak uygulanmış ve erozyonun önlenmesinde etkin oldukları gözlenmiştir.



Bostanlı deresi havzasında erozyon önleyici ay teraslar

İzmir Körfezinin çevresindeki derelerde yapılan ıslah amaçlı sekiler


Dere No

İlçe Adı

Dere Adı

Seki Sayısı

1

Çiğli

Harmandalı deresi

6

2

Balatçık deresi

1

3

Büyük Çiğli deresi

6

4

Maltepe deresi

5

5

Karşıyaka

Bostanlı deresi

13

6

Bayraklı

Ilıca deresi

7

7

Sepetçi deresi

3

8

Sarıkaya deresi

3

9

Bornova

Bornova çayı

6

10

Şeytan deresi

1

11

Taşpınar deresi

2

12

Kocaboğaz deresi

2

13

Kavaklıdere

1

14

Piçi deresi

2

15

Gökdere

5

16

Kan deresi

3

17

Buca

Armutlu deresi

4

18

Günerçam deresi

1

19

Gaziemir

Zeytinlik deresi

1

20

Dedeçay dersi

1

21

Irmak deresi

3

22

Karabağlar

Uzundere

4

23

Poligon deresi

17

24

Balçova

Hacı Ahmet deresi

2

25

Narlıdere

Atıfbey deresi

4

26

Alionbaşı deresi

1

27

Çaykara deresi

1

28

Örenli deresi

2

29

Kebap deresi

1

30

Tahrip deresi

2

31

Yengeç deresi

1

32

Güzelbahçe

Yağ çayı

1

33

Alibey deresi

6

 

TOPLAM SEKİ SAYISI

118